back 

Guantanamera
Lyrics: José Marti & Hector Angulo - Music: Joséito Fernandez

Laten we maar meteen beginnen aan de Varkensbaai, ook wel het Waterloo van de Amerikanen. Guantanamera verwijst namelijk naar de Westkust van Cuba waar de Amerikanen hun basis hadden. Om maar te zeggen dat Guantanamera Geschiedenis met een grote G in huis heeft. Guajira Guantanamera, zoals de volledige titel luidt, heeft echter niets militairs in de mars, het betekent meisje, boerinnetje uit (de provincie) Guantanamo.

Het eerste couplet vat aan met een fragment uit de Versos Sencillos, de "eenvoudige verzen" van de Cubaanse dichter José Marti uit de 19de Eeuw. "Ik ben een eerlijk man en kom van waar de palmboom groeit..." Hector Angulo, een intimus van Fidel Castro, voegt er begin jaren veertig een paar coupletten aan toe, op basis van een volksverhaal uit Havana. Wanneer diezelfde Angulo twintig jaar later het liedje zingt voor kinderen op zomerkamp in New York, vangt ook ene Pete Seeger het op. Hij is het die de Guajira uit de titel schrapt en daarmee de eerste van een lange reeks gerenommeerde vertolkers wordt, in wier gezelschap Helmut Lotti geenszins misstaat: Joan Baez, Trini Lopez, Digno Garçia, Joe Dassin, Nana Mouskouri, Julio Iglesias, Phil Manzanera...

De melodie is getekend: Joséito Fernandez. Fernandez, een personality van het Cubaanse radiostation CMQ, zingt dagelijks zijn geïmproviseerde commentaar op de nieuwsberichten en komt zo in 1928 af met de melodie van Guantanamera. Hij neemt het echter pas voor het eerst op in 1941 onder de titel "Mijn biografie", ondertitel Guajira Guantanamera.

Solamente Una Vez
Lyrics & Music: Agustin Lara

"Eén keer in je leven kom je de Ware Liefde tegen. Eén keer verzengt de hartstocht je ziel. Die ene kans moet je grijpen, daarvoor moet je alles opgeven. Al is het slechts voor die ene nacht." Het Mexicaanse Solamente una vez bezweert met zachte zwier en vinnige violen dat onderhuids passionele drama van de Latijnse Liefde. Een drama dat van alle tijden is en geen Latin lover vreemd is. Het krijgt hier bovendien eeuwigheidswaarde dankzij de omfloerste stem van Helmut Lotti.

Sluit de ogen en denk aan de blazers. Niet toevallig zetten uitgerekend zij Eso beso in. De getuite lippen van de blazerssectie verzinnebeelden immers perfect - als was het Prokofievs Peter en de wolf - waar het in Eso beso om draait: "die kus"! Op dit lichtvoetige liefdesliedje uit Puerto Rico, doorspekt met de nodige caramba’s en mucho’s en amor’s en samba’s, bruist het bloed door de aderen. Want de samba is tot nader orde nog steeds "de swingendste manier om de liefde te bedrijven".

Yo vendo unos ojos negros huilt in het aanschijn van de oceaan. De verlaten minnaar biedt zijn gitzwarte ogen te koop aan, omdat ze betoverd zijn door zijn geliefde. Sinds zij met de noorderzon verdween, voelt hij zich door zijn ogen dan ook verraden. Het lijkt wel een Griekse tragedie, maar dan van Chileense makelij.

De tweekwartsmaat van La Adelita geeft het marstempo aan waarmee de soldaten ten tijde van de revolutie in Mexico ten strijde trokken. De militairen hebben echter hun liefjes thuis vergeten en doppen hun eigen amoureuze boontjes. La Adelita doet namelijk het verhaal van de liefde tussen een marketentster en een sergeant, die opbloeit onder de ogen van een wanhopig verliefde en (dus?) jaloerse soldaat. Een marketentster, voor alle duidelijkheid, is een vrouw die achter de troepen aan trekt en allerlei lekkers in de aanbieding heeft: drank, eten en zichzelf.

In Adios mujer neemt Helmut Lotti in een hartverscheurende eigen, Engelse tekst afscheid van zijn geliefde. Als een gepatenteerde Latin lover schuwt hij daarbij de pathetiek niet: "Ik zal altijd aan deze magische nacht blijven denken, ook al hebben we samen geen toekomst, in mijn dromen blijven onze lippen versmolten, maar ik moet nu gaan."

Wat doet een Latin lover met een gebroken hart op een slapeloze nacht? Zachtjes voor zich uit zingen! Esta noche serena zoekt de volkse liefdeswijsheden op in de ontzagwekkende Chileense nacht in het hooggebergte. Tristesse, misschien zelfs Gabriel Garçia Marquez’ Honderd jaar eenzaamheid, spreekt uit het suggestieve arpeggio. Zoals vertolkt door Helmut Lotti, werkt het zachte ritme echter vertederend. "Omdat jij mijn hemel bent en ik je heldere ster, blijf ik ‘s nachts wakker voor jou."

Daar hebben we de marketentster weer, de vrouwelijke volgwagen der soldatentroepen. Nu probeert de lichtekooi niet slechts drank, voedsel en zichzelf te slijten, maar ook marihuana, om de soldaten in een weldadige roes te brengen die hen de ontberingen en (harte)pijn doet vergeten. Een mens vraagt zich af waar zo’n liefdadige vrouw de bijnaam La cucaracha, "de kakkerlak", aan verdient. Maar La cucaracha gaat eveneens terug naar één van de revolutionaire periodes uit de militair zeer woelige Mexicaanse geschiedenis, toen de vrijheidsstrijders kennelijk nog in driekwartsmaat marcheerden.

Sangue di Beirona is het nummer dat verantwoordelijk gesteld kan worden voor het project Latino Classics. Toen Helmut Lotti aan Out of Africa werkte, stootte hij in zijn speurtocht op dit liedje van de Kaap-Verdische Eilanden. Geografisch dus dichter bij Afrika ontstaan, heeft het echter een onmiskenbaar Latijnse ziel - de taal is Portugees - zodat het uiteindelijk niet weerhouden werd voor Out of Africa. Maar Sangue di Beirona effende kortom de weg voor deze nieuwe muzikale ontdekkingsreis. Om maar te zeggen hoezeer Helmut Lotti zich artistiek laat leiden door de pure liefde voor de muziek.

De verlatingsangst tiert welig bij passionele Latijnen. "Kus me, kus me", verzucht Besame mucho, "want ik ben bang je te hebben en je daarna weer te verliezen." Het als Besame mucho wereldbekende liefdeslied is in feite de Nachtegaal-aria uit Goyescas, de tweede opera van de Spaanse componist Enrique Granados (1867-1916). Goyescas werd geïnspireerd door de schilderijen van Goya, maar kende niet het verwachte succes. De opera had in Parijs in première moeten gaan, in 1914, maar Wereldoorlog I kwam daar een stokje voor steken. De creatie met een kruim aan operazangers verhuisde naar New York om er in 1916 het licht te zien, in aanwezigheid van Granados. Het werd een triomf die van korte duur was. Op de terugweg werd het schip met Granados én zangers aan boord door de Duitsers getorpeteerd. Goyescas stierf in één klap een ontijdige dood. Er bestaat zelfs maar één opname van (met Consuelo Rubio en Ana Maria Miarte).

Voor de bewuste Nachtegaal-aria ging Granados bij zichzelf te rade, te weten bij Het meisje met de nachtegaal, een pianostuk uit 1911 van zijn eigen hand. Maar daarin was het thema van Besame mucho nog ver te zoeken. Dat werd later echter ruimschoots goedgemaakt in de historische versies van onder andere Andy Russell (als eerste onder de titel Besame mucho in ‘44), Jimmy Dorsey (‘44), Caterina Valente (‘58), The Coasters (‘60), The Beatles (‘62), Dalida (‘76), Placido Domingo (‘90). Hoe vertrouwd Besame mucho ook in de oren klinkt, Helmut Lotti voegt er een subtiele intensiteit aan toe die sinds vele generaties teloorgegaan was. Terug naar de bron? Tja, Helmut is tenslotte een onvervalste nachtegaal.

Oorspronkelijk instrumentaal zijn er door de jaren heen talloze teksten verzonnen op het Argentijnse thema van El choclo. En Helmut Lotti doet er nog eentje bij, in het Engels. Hij verwoordt er meteen de essentie der tango in: "Iedere tango vertelt het verhaal des dansers ziel." Zoiets als: dans met mij een tango en ik zeg je wie je bent. Een groot artiest, in dit geval, zoals je Helmut Lotti hier beheerst maar ontvlambaar hoort tekeergaan.

De trage tweekwartsmaat der tango maakt opgang in de vooral Franse en Italiaanse salons van vlak voor de eerste wereldoorlog, maar vindt haar ontstaan aan beide zijden van de Rio de la Plata, in Buenos Aires en Montevideo. Daar gaan de Cubaanse habanera, de Argentijnse milona en de Uruguayaanse candombé een explosief gekruide verhouding aan. Maar het is net de kunst der tango het niet tot een explosie te laten komen. Een kunst die Helmut Lotti tot in de finesses beheerst, zoals hij hier ten overvloede aantoont.

Het schip van goud, La barca de oro, vaart dra uit. De zanger vertrekt en laat zijn geliefde achter, niet voor even maar voor altijd. "Je oren zullen mijn lied nooit meer horen", zingt hij. Dit Mexicaanse afscheidsliedje verzandt niet in tranerige matrozenlyriek, ook al "zal er vloed zijn op mijn zee van tranen". De fijne, subtiele poëzie in klank en woord maakt er integendeel een allerlieflijkst liefdesliedje van. En het magistrale timbre in de stem van Helmut Lotti doet naar het einde toe zelfs de hoop op een weerzien - ooit, ergens - opflakkeren, hoe ijdel die hoop ook wezen mag. Het vergt een meester om dat minieme verschil te maken.

Aan de zonovergoten Caribische stranden, waar toeristen vandaag de dag zo naar hunkeren tijdens de koude, Europese winters, is een alleraardigst liefdesliedje ontsproten. Cuando calienta el sol legt in een vingerknip de gespletenheid der Latijnse ziel bloot. Ook in de nostalgie is er plaats voor opgewektheid. Slechts in het gezelschap van de zon, voelt de zanger "het kloppen van je hart" in het zand. De gloedvolle herinnering aan zijn geliefde gaat gelijk op aan het stijgen van de temperatuur op het strand en kent haar hoogtepunt in de stembuigingen van Helmut Lotti.

Ritmisch golvend vertelt La marinero de geschiedenis van een zeeman. In de havens wachten liefjes hem op. Het nummer voert Helmut Lotti over zee naar het gigantische Brazilë, waar bittere armoede en onmetelijke rijkdom op een steenworp van elkaar verblijven, maar geen bijeenkomst van mensen ooit volledig is zonder emotionele zang en passionele pirouettes. Helmut Lotti vindt er wonderwel zijn draai.

‘Bamboloog’ Tom Miller vindt tot in de 17de eeuw sporen terug van de ‘kuskesdans’. Louie Perez, drummer van Los Lobos, bevestigt dat La bamba hoe dan ook een bruiloftsdans is uit de streek van Vera Cruz in het zuiden van Mexico. Andres Huesca staat voor de oudste bekende opname, omstreeks 1908, maar dan onder de titel El jarabe Veracruzano, "de bruiloft in Vera Cruz". Er bestaan echter ontelbare variaties op deze volksdans, waarbij de al even talrijke coupletten vaak ter plekke uit de mouw geschud worden.

Richie Valens is in 1958 evenwel de eerste om met La bamba uit te pakken. Hoewel, uitpakken?! Het is slechts het b-kantje van zijn single Donna. In de Verenigde Staten alleen al doen zo’n honderdvijftig anderen hem dat na. Daarbij is dan niet eens rekening gehouden met alle Twist and Shout’’s, die dezelfde songstructuur en hetzelfde begin hebben. Maar La bamba doorstaat op eigen houtje de tand des tijds, dankzij verder ook onder andere Trini Lopez (‘66), Dusty Springfield (‘68), Neil Diamond (‘69), Raymond van het Groenewoud & (vader) Nico Gomez (‘83, in de film Brussels by Night) en Los Lobos (‘87).

De artistieke aantrekkingskracht van La bamba schuilt in het bravourestukje dat de danser traditioneel uitvoert: de sjaal van één van de mannen wordt op de dansvloer geworpen en met de voeten tot een strik geschopt. Die strik wordt als apotheose in de lucht geheven. "Om de bamba te dansen, heb je een beetje charme nodig, een beetje charme en nog iets meer", begint de tekst. "Om de bamba te dansen, moet je je bekken bewegen, je heupen, en nog iets meer." Al wat méér nodig is, hééft Helmut Lotti en werpt hij in de strijd. En nog iets meer. Latino Classics? Een Helmut Lotti om te kussen, zo knap. Arilongo, arilongo, arilongo, el sombrero me lo quito y me lo pongo!